หลายคนที่ สนใจมาทำเกษตร มักบอกกับว่า เราเป็นพนักงานประจำ อยู่เป็นมนุษย์เงินเดือน แล้วก็ยังไม่ค่อยมีประสบการณ์เลย จะเริ่มต้น อย่างไรดี ผมก็ต้องบอกแบบนี้ เลยนะว่า ก่อนที่เราจะเริ่มลงมือทำอะไรสักอย่างหนึ่ง เราจะต้องมีการวางแผนก่อน ถ้าแผนของเราดี โอกาสในการประสบความสำเร็จ ก็มีไปถึงครึ่งหนึ่งแล้วแหละครับ ซึ่งในบทความส่วนนี้ จะเป็นการขยาย ความหมายที่ตกผลึกการวางแผน ในการทำ เกษตรอย่างยั่งยืน เอาไว้ จะมี 3 ข้อ ดังนี้

ปลูกหลาย ๆ อย่าง

แน่นอนว่าก่อนที่เราจะลงมือปลูก เราก็จะต้องมีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับพืชที่เราสนใจด้วยนะครับ การปลูกพืชหลาย ๆ อย่าง เป็นการนำเอาหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง การทําเกษตรผสม ผสานเข้ามาปรับใช้ ถ้าหากเราปลูกพืช เพียงแค่อย่างเดียว แปลว่าในอนาคต เราจะมีของขาย เพียงแค่ชนิดเดียว เพราะฉะนั้นเราจะต้องมี การปลูกพืชหลายอย่ าง เพื่อกระจายความเสี่ ยง รวมถึงการเลี้ยงสั ตว์แล้วก็การทำเกษตร ในรูปแบบอื่น ๆ ด้วย โดยเราอาจ จะทำสวนเป็นแบบเบญจเกษตร มีการแบ่งระดับชั้นของพืชแต่ละชนิด ให้สามารถปลูกใน แปลงเดียวกันได้

ตรงนี้หลายท่านก็อาจจะสงสัยอีกว่า ถ้าเราปลูกพืชหลาย ๆ อย่างในแปลงเดียวกัน จะไม่แย่งอาหารกันหรอ ก็ตอบเลยว่า ไม่เลย ต้นไม้แต่ละชนิด กินอาหารคนละอย่างกัน อาหารที่ต้นไม้กินมีทั้งหมด 16 อย่าง แต่ละอย่างก็กินไม่เท่ากัน เพราะฉะนั้นจะไม่เป็นการแย่งอาหารกันแต่อย่างใด ตรงกันข้ามเลย การปลูกพืชหลายๆ อย่างจะเป็นการสร้างสมดุลนิเวศ เพราะจะมีสิ่งมีชีวิตหลายชนิดเข้ามาอยู่ในสวนเรา ทำให้เกิดการควบคุม ปริมาณกันอย่างเป็นธรรมชาติ อีกทั้งเราก็ยังมีสินค้าขายหลายอย่ างด้วย ถ้าหากอย่างใดอย่ างหนึ่งราคาถูก เราก็ยังมีสินค้าตัวอื่น ที่จะยังคงขาย ได้ราคาดีอยู่

ออกห่างความโลภ

อย่างที่เคยบอกว่า ให้เราเริ่มต้นจาก 1 2 3 ไปเรื่อย ๆ ตามสิ่งที่เรามีก่อน ตามความรู้ที่เรามี ก็หมายถึง ให้เราเริ่มทำจากความสามารถที่เรามีก่อน แม้จะเป็นเพียงจุดเล็ก ๆ แต่มันก็สำคัญ เพราะมันเป็นจุดเริ่มต้นบนเส้นทางสายเกษตรของเรา จงใส่ใจและให้ความสำคัญมากเป็นพิเศษ กับการเริ่มต้น ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เพราะมันอาจจะเป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้ชีวิตของเราพลิกผัน ไปในทางที่ดีหรือไม่ดีก็ได้

สมมุติว่าเรามีพื้นที่อยู่ 20 ไร่ แล้วเราก็ยังไม่ค่อยมีประสบการณ์เลย อยากจะให้เราลองเริ่มทำสัก 2 ไร่ดูก่อน เพราะถ้าเราเริ่มทำทั้งหมดเลย แล้วมันมีอะไรผิดพลาดขึ้นมา แปลว่าเราจะต้องสู ญเสี ยทั้งกำลังใจ และเงินทุนไปโดยเปล่าประโยชน์ ในพื้นที่ 2 ไร่นี้ ก็อยากให้เราลองทำหลาย ๆ อย่างที่เราได้วางแผนเอาไว้ ตรงนี้มัน ก็จะเป็นห้องเรียนที่สอนประสบการณ์ให้กับเรา เพราะว่าความรู้ที่เราศึกษามา ไม่ได้ใช้ได้กับทุกพื้นที่ บางอย่างเราจะต้องนำมาปรับใช้ ให้เข้ากับพื้นที่ของเราเอง พอเรารู้สึกว่าเรามีความรู้มากขึ้นแล้ว เราก็ค่อยๆ ขยายต่อไปเรื่อยๆ เพื่อที่จะเป็นการก้าวอย่างมั่นคงนั่นเอง

เติบโตด้วยการทำการตลาด

ข้อนี้สำคัญมาก ๆ เลยครับ เพราะว่าเกษตรกร ส่วนใหญ่ไม่มีสิ่งนี้อยู่ในตัว เรามักจะเรียนรู้แต่วิธีการผลิต วิธีการทำ แต่ว่าเราไม่ค่อยได้เรียนรู้ถึงวิธีการทำการตล าดเลย เกษตรกรไทยส่วนใหญ่ทำขายให้กับพ่อค้าคนกลา  งมาโดยตลอด เราอาจจะไม่ได้คิดว่าจริงๆ แล้ว เราก็สามารถที่จะผลิตแล้วก็ ขายให้กับผู้บริโภคโดยตรงได้เอง

ตอนนี้เราอายุ 21 คิดว่าถ้าคุณอายุใกล้เคียงนี้ คุณจะต้องทำเก่งสักอย่างหนึ่งแหละ หรือว่าถ้าคุณมีอายุค่อนข้างมากแล้ว หรือไม่ค่อยทันเทคโนโลยีเท่าไหร่ คุณอาจจะให้ลูกหลานทำก็ได้ เพราะว่าเ ด็กสมัยนี้ เรียนรู้เทคโนโลยีได้เร็วมาก บอกให้เขาช่วยเราทำหน่อย และเราก็ต้องมีรางวัลเล็ก ๆ น้อย ๆ ตอบแทนให้เขาด้วยนะ เขาจะได้มีกำลังใจที่จะช่วยเราทำอย่างเต็มที่

สรุปเลยนะ กฎ 3 ข้อ ในการวางแผนทำเกษตรอย่างยั่งยืน ข้อแรก ปลูกหลาย ๆ อย่าง ตรงนี้ก็จะเป็นการ กระจายความเสี่ ยง เลี่ยงการขาดรายได้ ข้อที่ 2 ออกห่างความโลภ ตรงนี้ก็จะเป็นการ สั่งสมประสบการณ์ ผ่านการฝึกฝน และสุดท้ายข้อที่ 3 เติบโต ด้วยการทำการตลาด ตรงนี้ก็จะเป็นการ ก้าวอย่างมั่งคั่ง และยั่งยืน